>

Molens



Animated Tekening - Molen 1

Eeuwenlang speelden molens een belangrijke rol bij de ontwikkeling van Nederland. Ze werden onder meer gebruikt voor het malen van graan, het zagen van hout en het maken van papier. Daarnaast werden ze ingezet bij het droogmaken van meren en de regulering van de Nederlandse waterhuishouding.

Aan het eind van de negentiende eeuw werd de functie van molens minder belangrijk als gevolg van technische ontwikkelingen. Hun plek werd ingenomen door stoom-, diesel- en elektrische gemalen. Honderden watermolens werden daarop gesloopt. Ook veel gemalen verloren door nieuwe technische snufjes hun functie en verdwenen. Enkele tientallen oude gemalen zijn overgebleven.


De “Schermer” windmolen


De 52 Schermer molens in 1928 - Hier kunt u ze nog eens „draaiende” zien!


Windmolens zelf zijn geen Nederlandse uitvinding. Omstreeks het jaar 1100 begint het principe van de windmolen zich in ons land te verbreiden.

Het lijkt erop dat de oudste windwater-molens zich rond 1400 ontwikkeld hebben uit die standerdmolen, het oudste type korenmolen.

Daarvoor werd het laagliggende westelijke en noordelijke deel van Nederland geteisterd door overstromingen. Nadat de eerste grote zeeweringen tot stand waren gekomen, kon men na 1400 plassen en meren gaan droogmalen. De Dergmeer ten oosten van Warmenhuizen is de oudste bekende droogmakerij (vóór 1542). De eerste bevredigend werkende watermolens die hiervoor gebruikt werden hadden ongeveer het model van de spinnekop, mogelijk wat groter en niet met een vijzel, maar met een scheprad. Tussen 1575 en 1650 heeft de ingenieurswetenschap zich zover ontwik-keld, en is er zoveel kapitaal en ondernemingsgeest voor de winning van vruchtbaar land, dat de grote Hollandse wind-watermolen ontstaat. Beroemde namen van toenmalige 'inge-nieurs' als Jan Adriaansz. Leeghwater en Simon Stevin zijn eraan verbonden. Dat er behalve technisch vernuft veel geld en ondernemingsgeest nodig was, bleek wel uit de drooglegging van de Schermer in Noord-Holland. Hiervoor waren in totaal 51 grote molens nodig, die samen 1000 m3 water per minuut uitsloegen.

In vier jaren was de Schermerpolder droog en kon men de grond gaan bewerken.

Watermolens hebben maar een beperkte opvoerhoogte. Om plassen en moren droog te maken en te houden, moest men vaak het water wel 4 à 5 meter opvoeren. Men liet dan een aantal molens in serie werken. Hiernaast is een rij van drie poldermolens te zien die in etappes een polder (vaak een droogmakerij) droog kunnen malen. Het water stroomt via poldersloten en tochten in de poldervaart en daarna via ieder molen in een andere kolk (middenkolk, bovenkolk) en uiteindelijk in de ringvaart. In eerste instantie waren de molens uitgevoerd met schepraderen. De vijzel, die tot 60 m3 water per minuut zo’n anderhalve meter kan opvoeren, werd in 1634 uitgevonden. Na 1650 verdrong de vijzel in de provincies Noord-Holland, Friesland en Groningen het scheprad. Hoewel al in het begin van de vorige eeuw stoomgemalen in ons land voorkwamen, wist de perfect werkende windwatermolen zich nog lang te handhaven.


Bij de drooglegging van de 4800 hectare grote Schermer tussen 1631 en 1635 werd eerst een ringdijk aangelegd, om het meer van het omringende water af te sluiten. 

Langs de buitenzijde van de ringdijk werd een ringvaart gegraven, waar het meerwater in uitgeslagen kon worden. 

De dijk volgde niet precies de oevers van het meer, maar werd rechtgetrokken, waardoor ook oud land binnen de ringdijk kwam te liggen. 

Hierop werden de molengangen aangelegd met in totaal 51 windmolens.

Het water stroomt via de poldersloten en tochten, waarlangs de poldermolens staan, naar de poldervaart die uitkomt op de molengang.

Voor het droogmalen van de Schermer was een viertrapsbemaling noodzakelijk teneinde het hoogteverschil van ruim vier meter te overbruggen. Vanuit de ringvaart moest het water via afwateringskanalen naar het IJ of de Zijpe worden afgevoerd.



Sinds 1925 wordt de polder bemalen door drie electrische gemalen, oorspronkelijk waren dit:

In de periode 1995-2000 zijn deze gemalen buiten dienst gesteld en vervangen door nieuwere en computer gestuurde gemalen. Niet alleen de apparatuur is nieuw; dit geldt ook voor sommige gebouwen die, jammer genoeg, niet allemaal in het landschap passen.

Wilt u meer weten over molens, kijk dan eens op: http://www.bdpoppen.nl/m-tijdschriften.html  - Hier vindt u links naar heel veel moleninformatie en tijdschriften. Het is ook de moeite waard om te kijken naar de HD-Molenvideo van videodrone.nl



🇳🇱  © JOIR Design - 2006 - 2017  |  Links  |  Downloads  |  Contact  |  Site Map  |  Disclaimer  |  Privacy  | Licentierechten  🇳🇱